ATEROSKLEROZ (DAMAR SERTLİĞİ)

Atesklerozun Tanımı

Ateroskleroz (damar sertliği); arterlerin (atardamarların) iç yüzeyinde kan akışını engelleyen veya yavaşlatan yağ ve kolesterol plakları oluşmasıdır. Tüm organların da çalışmak için kesintisiz kan desteğine ihtiyaçları vardır. Arterler kalpten çıkan kanı organlara ulaştıran borulardır. Sağlıklı koşullarda arterlerin iç yüzeyi pürüzsüz, duvarları esnektir ve bu sayede kesintisiz kan akışı sağlanır. Bazı hastalıklar ve alışkanlıklar zamanla arterlerin iç yüzeyinde mikroskobik çatlaklar oluşmasına neden olurlar. Kanda dolaşan yağ ve kolesterol molekülleri de bu çatlaklara tutunur ve birikerek plak veya aterom denilen yapıları oluşturur. Plak (aterom) damarın iç yüzeyinde bulunan, yumru gibi, yumuşak bir birikimdir. Zamanla plaklar büyür ve damarda kan akışını zorlaştırır. Ateroskleroz vücutta herhangi bir damarı etkileyebilir. Etkilenen damarın kan götürdüğü organ yeteri kadar beslenemediğinde ise belirtiler ortaya çıkar. Ateroskleroz tedavi edilebilen bir hastalıktır.

Atesklerozun Nedenleri

Ateroskleroz yavaş gelişen ve erken yaşlarda bile başlayabilen bir hastalıktır. Nedeni tam olarak bilinmese de hastalık damarın iç yüzeyinde oluşan hasarla başlar. Bu hasara sebep olabilecek etkenler ise şunlardır;

  • Yüksek tansiyon,

  • Yüksek kolesterol,

  • Sigara,

  • Diyabet (şeker hastalığı),

  • Yüksek trigliserid,

  • Kokain gibi maddeler,

  • Androjenler,

  • Kanın daha kolay pıhtılaşmasına neden olan durumlar,

  • Arterlerin iç yüzeylerinin enfeksiyonu.

Hasar oluştuktan sonra kan hücreleri,yağ molekülleri bu çatlaklara tutunur ve zamanla birikerek büyük plaklar oluşturur. Arterin etkilenen kısmı sertleşir ve daralır. Bu da kan akışının yeteri kadar sağlanamamasına neden olur.

Atesklerozun Belirtileri

Orta dereceli aterosklerozda herhangi bir belirti görülmeyebilir. Organlara ve dokulara kan akışı belirli bir noktanın ötesinde engellendiğinde ise belirtiler görülür. Etkilenen artere ve arterin tıkanma derecesine göre belirtiler farklılık gösterir.

  • Ateroskleroz kalp arterinizde ise; anjina belirtileri (göğüs ağrısı, göğüste sıkışıklık hissi, göğsün ortasında bir baskı, sızı yada yanma hissi), veya kalp krizi,

  • Ateroskleroz beyin arterinde ise; ellerde ve ayaklarda uyuşma ve güçsüzlük, konuşmada bozukluk, felç,

  • Ateroskleroz kol ve bacak arterinde ise; ağrı, gangren, yara (bacaklarda görülen ateroskleroz intermittan kladikasyon olarak adlandırılır, kısa mesafeli yürüyüşlerde gelen kramp tarzındaki ağrı en önemli belirtisidir.),

  • Ateroskleroz böbrek arterinde ise; yüksek tansiyon, böbrek yetmezliği görülebilir.

Ateskleroz İçin Ne Zaman Doktora Gitmeliyim?

Eğer siz de yukarıdaki belirtilerden bazılarına sahipseniz doktorunuzla konuşunuz. Ayrıca yetersiz kan akışının erken belirtileri olan uyuşma, göğüs ağrısı, bacak ve kol ağrısına dikkat ediniz. Erken tanı ve tedaviyle aterosklerozun sebep olacağı ciddi rahatsızlıklar engellenebilir.

Atesklerozun Tedavisi

Ateroskleroz için bazen yaşam tarzındaki değişiklikler en etkili tedavi yöntemidir. Bazı durumlarda ise ilaç tedavisi ve ameliyat gerekebilir.

Hayat tarzınızda yapabileceğiniz değişiklikler şu şekildedir;

  • Sigara içiyorsanız bir an önce bırakın.

  • Düzenli olarak egzersiz yapın (haftada 3-4 gün,günde 30-60 dakika).

  • Sağlıklı beslenin. Yüksek yağlı ve tuzlu yiyecekler tüketmekten kaçının. Bol bol sebze ve meyve tüketin.

  • Sağlıklı kilonuzda kalın.Eğer gerekiyorsa kilo verin.

  • Stresten olabildiğince uzak durun.

  • Yüksek kolesterol,yüksek tansiyon,diyabet (şeker hastalığı) gibi rahatsızlıklarınız varsa uygun tedavi alarak bu hastalıkları kontrol altında tutun.

Hastalığın seviyesine ve ilerleyişine göre tüm bunların yanında ilaç tedavisi gerekebilir.

  • Kolesterol ilaçları ateroskleroz tedavisinde önemlidir. Bu ilaçlar kandaki yüksek zararlı kolesterolü düşürerek kontrol altına alınmasını sağlar ve böylelikle kolesterolün arterlerde birikmesi yavaşlatılır ve engellenmiş olur.

  • Antitrombositik ilaçlar kanın akışkanlığını arttırır ve daralan damarlardan kanın geçmesini kolaylaştırır.

  • Beta blokerleri koroner arter hastalıklarında yaygın olarak kullanılır. Kalbin atım hızını ve kan basıncını düşürerek kalp kaslarının üzerine düşen iş yükünü azaltır. Kalp krizi, göğüs ağrısı gibi aterosklerozun neden olacağı rahatsızlıkların risklerini düşürür.

  • Anjiyotensin dönüştürücü enzim inhibitörleri ateroskloruzun ilerleyişini yavaşlatır veya engeller. Bu ilaçlar kan basıncını düşürerek damarların yüksek tansiyondan göreceği zararı engeller.

  • Kalsiyum kanal blokerleri kan basıncını düşürür ve anjinayı (göğüs ağrısı, göğüste sıkışıklık hissi, göğsün ortasında bir baskı, sızı yada yanma hissi) tedavi etmek için kullanılır.

  • Diüretikler vücuttaki fazla suyun ve sodyumun böbreklerden atılımını kolaylaştırır ve kan basıncını düşürür.

  • Bunun dışında doktorunuz ateroskleroza neden olabilecek diyabet gibi hastalıkların tedavisi için de ilaç önerebilir.

Hastanın durumuna göre ,ilaç tedavisinin dışında ameliyat ve diğer yöntemler de uygulanabilir.

  • Anjiyoplasti (balon tedavisi) tıkanmış arterin (atardamar) açılması için kullanır. Doktor vücuda uzun ince bir tüp (kateter) sokar ve artere ulaşır. Burada tüpün ucunda bulunan balon şişirilir ve tıkanıklık mekanik olarak açılır.

  • Balonun tek başına yeterli olmadığı durumlarda stent yöntemine başvurulur. Damar açıldıktan sonra buraya takılacak metal stentle (ağ şeklinde çelik bir kafes) damarın açık kalması sağlanır.

  • Bazı durumlarda yağ plağı cerrahi işlemle daralmış damarın yüzeyinden alınır. Buna işleme endarterektomi denir. Endarterektomi beyni besleyen damarlarda yapıldığında karotis endarterektomisi adını alır.

  • Bazı durumlarda ise bypass ameliyatına başvurulur. Tıkanmış damar vücudun başka bir bölgesinde sağlıklı damarla veya sentetik bir tüple değiştirilir. Bu sayede kan akışı düzeltilmiş olur.

Aterosklerozdan Korunma Yolları

  • Sigara içiyorsanız bir an önce bırakın.

  • Düzenli olarak egzersiz yapın (haftada 3-4 gün,günde 30-60 dakika).

  • Sağlıklı beslenin. Yüksek yağlı ve tuzlu yiyecekler tüketmekten kaçının. Bol bol sebze ve meyve tüketin.

  • Sağlıklı kilonuzda kalın.Eğer gerekiyorsa kilo verin.

  • Stresten olabildiğince uzak durun.

  • Yüksek kolesterol,yüksek tansiyon,diyabet (şeker hastalığı) gibi rahatsızlıklarınız varsa uygun tedavi alarak bu hastalıkları kontrol altında tutun.