YÜKSEK TANSİYON (HİPERTANSİYON)




Yüksek Tansiyonun (Hipertansiyon) Tanımı

Tansiyon (kan basıncı) kalpten çıkan kanın arterlere (atardamar) uyguladığı basınçtır. Kalp kan pompaladığı anda arterlerde ölçülen basınç büyük tansiyon,kalp dinlenme halindeyken arterlerde ölçülen basınç küçük tansiyon adını alır. Normal şartlarda büyük tansiyon 120 mmHg, küçük tansiyon 80mmHg’dır. Tansiyonun olması gerekenden yüksek olması ise yüksek tansiyon ya da hipertansiyon olarak adlandırılır. Tansiyon kalp daha fazla bir güçle kan pompaladığında ya da damarlar daralarak kana daha fazla direnç gösterdiğinde yükselir. Yüksek tansiyon vakalarının %95’inin bilinen bir nedeni yoktur ve bunları birincil (primer) yüksek tansiyon denir. Vakaların %5’i ise başka bir hastalık sonucu oluşur ve bunlara da ikincil (sekonder) yüksek tansiyon denir.

Yüksek Tansiyonun (Hipertansiyon) Nedenleri

Vücutta tansiyonu etkileyen 2 faktör vardır. Bunlarda ilki kalbin pompaladığı kan miktarı diğeri ise kanın geçtiği damarların genişliğidir. Yüksek tansiyona neden olan başlıca karakteristik olay kan akışına karşı direncin artmasıdır. Ancak birincil (primer) yüksek tansiyonda neden tam olarak bilinmemektedir. Genetik faktörler, ırk, yaş, kilo, yaşam tarzı, sigara kullanımı, alkol, stres, aşırı tuz kullanımı hastalığın oluşma riskini etkiler. İkincil (sekonder) yüksek tansiyonda ise başka bir hastalık yada faktör tansiyonun yükselmesine neden olur. Böbrek problemleri, adrenal bez tümörleri, doğuştan gelen damar hastalıkları, ilaçlar (doğum kontrol hapları, ağrı kesiciler, kokain bunlardan bazılarıdır) yüksek tansiyona neden olabilir.

Yüksek Tansiyonun (Hipertansiyon) Belirtileri

Pek çok ciddi hastalık gibi yüksek tansiyon da çeşitli organlara yavaşça ve sessizce zarar verir. Başlarda hiçbir belirti göstermez ancak bir süre sonra organlar işlevlerini yerine getirememeye başlar ve rahatsızlıklar ortaya çıkar. Birçok insan yıllarca yüksek tansiyonla yaşar ve bunun farkında olmaz. Yüksek tansiyonun en yaygın belirtileri;

  • Baş ağrısı (özellikle sabah uyandıktan sonra başlayan ve başın arkasında hissedilen),

  • Baş dönmesi,

  • Sersemliktir.

Tansiyon çok yüksek seviyelere çıktığında ise hipertansif kriz yaşanır.Hipertansif krizin belirtileri;

  • Şiddetli baş ağrısı,

  • Çift görme,

  • Burun kanaması,

  • Hızlı kalp atışı,

  • Kulaklarda çınlama,

  • Kas çekilmesi,

  • Mide bulantısı ve kusma,

  • Zihin bulanıklığıdır.

Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon) İçin Ne Zaman Doktora Gitmeliyim?

Yüksek tansiyon fazla belirti vermediğinden genellikle rutin doktor muayenesi sırasında açığa çıkar. Doktorunuz yüksek tansiyondan şüphelendiyse sizden birkaç gün ölçüm yapmanızı ve bunları not etmenizi isteyecektir. Ölçümlerin sonucunu mutlaka doktorunuza gösteriniz. Ayrıca hipertansif kriz belirtilerine sahipseniz bir an önce en yakın acil servise başvurunuz.

Yüksek Tansiyonun (Hipertansiyon) Tedavisi

Normalde büyük tansiyon değeri 120 küçük tansiyon değeri 80 mmHg’dir.

Prehipertansiyonda (hipertansiyon öncüsü) büyük tansiyon değeri 120-139 küçük tansiyon değeri 80-89 mmHg’dir.

Evre 1 hipertansiyonda büyük tansiyon değeri 140-159 küçük tansiyon değeri 90-99 mmHg’dir.

Evre 2 hipertansiyonda ise büyük tansiyon değeri 160’tan küçük tansiyon değeri 100 mmHg’den yüksektir.

Tüm bu ölçümler hastalığın hangi evrede olduğunu gösterir ve tedavi buna göre uygulanır. Yaşam tarzında yapılacak değişiklikler tansiyonu büyük ölçüde kontrol altına alabilir.Ancak bazı durumlarda bu yeterli olmaz ve ilaç tedavisi gerekir.

Yüksek tansiyonu kontrol altına almak için evde uygulayabileceğiniz yöntemler mevcuttur.

  • Sağlıklı beslenin. Öğünlerinizde meyve,sebze ve tahıl miktarını arttırın. Yüksek yağlı yiyeceklerden uzak durun. Hayvansal kaynaklı yağ yerine bitkisel yağlar tüketin.

  • Yemeklerinizdeki tuz miktarını olabildiğince azaltın. Ayrıca konserve ve donmuş gıdalarda tuz oranı yüksek olabildiğinden bu ürünleri fazla tüketmemeye çalışın.

  • Sağlıklı kilonuzda kalın,gerekiyorsa kilo verin.

  • Düzenli olarak egzersiz yapın.

  • Kullandığınız alkol miktarını sınırlandırın.

  • Sigara içiyorsanız bir an önce bırakın.

  • Stresten olabildiğince uzak durun.

  • Tansiyonunuzu düzenli olarak ölçün.

Bunların dışında doktorunuz size ilaç tedavisi önerebilir.

  • Yüksek tansiyon tedavisinde kullanılan ilaçlarda birisi diüretiklerdir. Bu ilaçlar böbreğinizin su ve sodyum atmasını sağlar böylelikle kan basıncınızı düşürür.

  • Beta blokerleri kalbinizin daha yavaş kan pompalamasını ve damarların genişlemesini sağlar.Bu sayede kan basıncınızı düşürmüş olur.

  • Anjiyotensin dönüştürücü enzim inhibitörleri kan damarlarını genişleterek kan basıncını düşürür.

  • Anjiyotensin 2 reseptör blokerleri de kan damarlarının daralmasını engeller ve kan basıncını düşürür.

  • Kalsiyum kanal blokerleri hem kalp hızınızı yavaşlatır hem de kan damarlarını genişletir.

  • Renin inhibitörleri vücutta kan basıncını arttıran renin adlı maddenin salgılanmasını engellerler.

Eğer bu ilaçlar tansiyonunuzu dengeleyemiyorsa doktorunuz farklı ilaçlar önerebilir.

  • Alfa blokerleri sinir sistemini etkileyerek kan damarlarının daralmasını engeller.

  • Alfa-beta blokerleri de sinir sistemini etkiler ve hem kan damarlarının daralmasını engeller hem de kalp atış hızını yavaşlatır.

  • Santral sinir sistemini etkileyen ilaçlar beynin kalp atışını arttıracak ve kan damarları daraltacak sinyaller vermesini engeller.

  • Damar genişletici ilaçlar doğrudan damarlar etrafındaki kaslara etki eder ve damarların daralmasını engeller.

Bazı durumlarda birden fazla tansiyon ilacını beraber kullanmak daha faydalı olabilir. Doktorunuz tansiyonunuzu kontrol altına alabilecek dozu ve ilacı size bildirecektir.İlaçla birlikte hayat tarzınızda yapacağınız değişiklikler hastalığınızın ilerlemesini engelleyecek ve ilerde büyük sorunlara neden olmasının önüne geçecektir.

Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon) Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Kan damarlarındaki yüksek basınç bir süre sonra damarlara dolayısıyla da o damarın beslediği organlara zarar verir. Tansiyon ne kadar yüksekse, ne kadar süre kontrol altına alınmadıysa vereceği zarar da o kadar büyük olur. Bu nedenle ilaçlarınızı düzenli olarak kullanmalı ve yukarıda anlattığımız değişiklikleri hayatınızda uygulamaya çalışmalısınız.

Tedavi edilmeyen yüksek tansiyon pek çok ciddi rahatsızlı sebep olabilir.

  • Kontrol edilmeyen yüksek tansiyon kalp krizi ve felç riskini büyük ölçüde arttırır.

  • Yüksek tansiyon kan damarlarına zarar vererek damar duvarlarını tahrip eder. Güçsüzleşen damarlarda torba şeklinde çıkıntılar (anevrizma) oluşur. Bir süre sonra da bu anevrizmalar patlar ve hayati tehlike yaratabilir.

  • Kalp sürekli olarak yüksek basınca karşı koyduğu için kalp duvarları kalınlaşır. Bir süre sonra ise kalp yeteri kadar kan pompalayamamaya başlar ve kalp yetmezliği oluşur.

  • Böbreklerdeki damarların zarar görmesi nedeniyle bir süre sonra böbrekler işlevlerini yerine getirememeye başlar.

  • Yüksek tansiyon mantıklı düşünme,hafıza ve öğrenme gibi zihinsel aktiviteleri de etkiler.

  • Yüksek tansiyon damarlara zarar verir ve damarlarda çatlaklar oluşmasına neden olur. Bu çatlaklara zamanla yağ birikintileri tutunur.Sonunda da damar sertliği (ateroskleroz) ve tıkanıklığı oluşur. Bu durumda kan akışı engellenir ve organlar yeteri kadar oksijen ve besin alamazlar. Kalp krizi ve kalp yetmezliği riski artar.